جلسه بودجه شروع شده و دو عدد روی میز دارید: قیمت ماهانه یک VPS و هزینه استفاده از PaaS. در نگاه اول، VPS ارزانتر به نظر می‌رسد؛ ولی فاکتور سرور نشان نمی‌دهد تیم شما ماه قبل چند ساعت صرف دیپلوی، بررسی خطا و نگهداری زیرساخت کرده است. مقایسه PaaS یا سرور مجازی باید سه اثر را هم‌زمان نشان دهد: هزینه، ریسک و سرعت تحویل. اگر فقط قیمت ماشین را ببینید، بخشی از صورت‌حساب را نادیده گرفته‌اید. اگر هم تمام مشکلات عملیات را به VPS نسبت دهید، مقایسه منصفانه نیست. تصمیم درست به workload، توان تیم و تعداد تغییرات محصول بستگی دارد.
پاسخ سریع: کدام گزینه واقعاً ارزانتر تمام می‌شود؟
VPS برای سرویس کم‌تغییر، تیم مسلط به Linux و workload نیازمند کنترل مستقیم سیستم‌عامل، انتخاب بهتری است. هزینه مستقیم آن نیز ممکن است کمتر باشد.
PaaS زمانی ارزش بررسی دارد که چند سرویس دارید، مرتب دیپلوی می‌کنید و بخشی از ظرفیت توسعه‌دهنده‌ها صرف بیلد و عملیات می‌شود. در این شرایط، قیمت بالاتر پلتفرم ممکن است با کاهش زمان عملیاتی جبران شود.
فرمول تصمیم این است:
هزینه واقعی ماهانه = هزینه مستقیم زیرساخت + هزینه زمان تیم + هزینه ابزارهای جانبی + زیان مورد انتظار اختلال + سهم ماهانه هزینه مهاجرت
پاسخ کوتاه‌تر: قیمت VPS را با قیمت PaaS مقایسه نکنید؛ هزینه کل دو مسیر را مقایسه کنید.
برای شناخت گزینه‌های موجود می‌توانید مطلب «بهترین پلتفرم‌های PaaS ایرانی — مقایسه صادقانه» را هم ببینید.
تفاوت PaaS و VPS چه اثری روی هزینه، ریسک و سرعت دارد؟
با خرید VPS یک ماشین مجازی می‌گیرید. تیم شما باید براساس معماری سرویس و تعهدات ارائه‌دهنده، اجزای موردنیاز اپلیکیشن را نصب و نگهداری کند. این مدل یک نقطه قوت روشن دارد: کنترل مستقیم‌تری روی سیستم‌عامل دارید.
همین کنترل، مسئولیت ایجاد میکند. زمانی که تیم صرف دیپلوی و نگهداری میکند، بخشی از هزینه VPS است؛ حتی اگر در فاکتور ارائه‌دهنده دیده نشود.
در مدل PaaS، تیم نیازهای اجرایی اپلیکیشن را در سطح پلتفرم تعریف میکند. این مدل می‌تواند مسیر بیلد و دیپلوی را تغییر دهد، اما الزاماً برای هر workload ارزانتر نیست.
مقایسه را در سه محور انجام دهید:
|
محور تصمیم |
VPS |
PaaS |
|
هزینه |
ممکن است هزینه مستقیم کمتری داشته باشد؛ زمان عملیات را جدا حساب کنید |
هزینه پلتفرم را همراه با زمان باقی‌مانده عملیات بسنجید |
|
ریسک |
کنترل بیشتر دارید؛ مسئولیت بیشتری هم با تیم شماست |
محدودیت‌های workload و وابستگی به قابلیت‌های پلتفرم باید بررسی شود |
|
سرعت تحویل |
برای سرویس کم‌تغییر کافی است |
برای تیمی با دیپلوی‌های مکرر ارزش بررسی دارد |
|
سناریوی مناسب‌تر |
اپ کم‌تغییر یا نیازمند دسترسی مستقیم به سیستم‌عامل |
چند سرویس با سهم قابل‌اندازه‌گیری عملیات از وقت تیم |
این جدول برنده اعلام نمی‌کند. سؤال درست این است که مسئولیت هر ردیف در تیم شما چقدر هزینه دارد.
چطور TCO را برای جلسه بودجه محاسبه کنید؟
TCO یا هزینه کل مالکیت، تمام هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم یک انتخاب را در بازه مشخص جمع میکند. برای شروع، داده‌های سه ماه گذشته را بردارید و میانگین ماهانه بسازید.
جدول زیر یک سناریوی فرضی برای نمایش روش محاسبه است:
|
مؤلفه ماهانه |
VPS در سناریوی فرضی |
PaaS در سناریوی فرضی |
|
هزینه مستقیم |
۷ میلیون تومان |
۱۴ میلیون تومان |
|
زمان عملیات |
۱۲ ساعت |
۴ ساعت |
|
هزینه هر ساعت تیم |
۹۰۰ هزار تومان |
۹۰۰ هزار تومان |
|
هزینه زمانی تیم |
۱۰.۸ میلیون تومان |
۳.۶ میلیون تومان |
|
ابزارهای جانبی |
۱.۵ میلیون تومان |
۱ میلیون تومان |
|
زیان مورد انتظار اختلال |
۴ میلیون تومان |
۲ میلیون تومان |
|
جمع ماهانه |
۲۳.۳ میلیون تومان |
۲۰.۶ میلیون تومان |
تمام اعداد جدول فرضی‌اند. جدول فقط نشان میدهد چگونه گزینه‌ای با قیمت مستقیم بیشتر می‌تواند در محاسبه نهایی ارزانتر شود. برای تصمیم خرید باید اعداد قرارداد، ساعت ثبت‌شده تیم و داده Incident های خودتان را جایگزین کنید.
در این سناریو اختلاف دو گزینه ماهانه ۲.۷ میلیون تومان است. اگر مهاجرت ۸۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد، بازگشت سرمایه حدود ۳۰ ماه طول می‌کشد. در چنین وضعیتی، صرفه‌جویی ماهانه به‌تنهایی دلیل محکمی برای مهاجرت نیست.
اثر هر ردیف را این‌طور بخوانید:
-
هزینه مستقیم و زمان تیم، بودجه ماهانه را تعیین می‌کنند.
-
Incident، ریسک مالی تصمیم را نشان میدهد.
-
ساعت عملیات مشخص میکند چند ساعت از ظرفیت تیم به‌جای تحویل محصول صرف زیرساخت شده است.
-
هزینه مهاجرت تعیین میکند چه زمانی صرفه‌جویی به پول واقعی تبدیل می‌شود.
برای ساخت مدل کامل‌تر، مطلب «محاسبه TCO زیرساخت — هزینه‌هایی که فراموش می‌کنید» را بخوانید. اگر بین استخدام و استفاده از پلتفرم مردد هستید، مقاله «هزینه واقعی استخدام یک دواپس در ایران و سه جایگزین آن» به تکمیل ردیف نیروی انسانی کمک میکند.
